Sakla Beni İncila Atıf’ın Torunu Mu?
Bir sabah kahvemi alırken, aklıma gelen bir soru, günümü ilginç bir şekilde şekillendirdi: “Sakla beni, İncila Atıf’ın torunu mu?” Hadi, ilk önce biraz kafa karıştırıcı gelebilir. Bu soru, basit bir şekilde özetlenemez. Biraz geçmişe, biraz günümüze, biraz da insan ilişkilerine dokunan bir soru. İşte tam da bu yüzden yazmaya karar verdim. Bugün, veri ve insan ilişkilerinin bir arada nasıl anlamlı bir şekilde yaşadığını, her gün şahit olduğum hayatın içerisinden örneklerle anlatacağım.
Ankaralı Bir Genç Olarak Çocukluk Anıları
Ankara’da doğup büyüdüm. Çocukluğumda mahalledeki bakkala gitmek, sokakta futbol oynamak en keyifli anlarım oldu. O yıllarda veri diye bir şey yoktu. İnsanlar sadece yaşadıkları anları hissederek geçirir, bazen birbirlerine önerilerde bulunur, bazen de sadece gözlemlerine göre bir şeylere karar verirlerdi. Mesela, İncila Atıf’ı tanıyan kimse yoktu mahallede. Ama bir şekilde onun adını duydum. Bir akşam, ailemle birlikte otururken, babam bana “Dede, bu Atıf’ın torunu olursa, daha neler olur” dedi. İlk defa duyduğumda anlamadım. Ancak sonra fark ettim ki, herkes, bir şekilde yakın geçmişteki bazı “büyük” insanlardan bahsediyor, ama kimse bunun üzerine veriye dayalı, somut bir şey söylemiyordu.
İşte burada, “Sakla beni” gibi bir sorunun kaynağı da o yıllardan gelen o belirsizlikten doğuyor. Kimse gerçek anlamda o dönemin verilerini toplayıp, doğru sonuçlara varmak istemedi. Ama bir insanın soyunun bir şekilde daha da büyümesi gerektiği düşüncesi, bazı insanların kafasında derin izler bırakmıştı. O günlerden bugüne kadar, aklımda hep bu sorunun etrafında şekillenen bir hikâye vardı: “Acaba ben, birinin torunu muyum?”
Bugün Veriyle Tanışmak
Büyüdüm, ekonomi okudum ve sonrasında iş hayatımda veriyle tanıştım. İlk başta istatistiksel analizler, ekonometrik modeller derken, veri okuryazarlığım hızla gelişti. Bir yandan da çevremdeki insanları gözlemleme şansı buldum. Ne kadar garip bir şey değil mi, veriyle uğraşırken aslında gözlemlerime ne kadar güvenmeye başladığımı fark ettim. İnsanlar arasındaki ilişkileri anlamak için, daha fazla sayıya, daha fazla gözleme ihtiyaç duyduğumu düşündüm. Ama sonra birden fark ettim ki, hayatın gerçeği çoğu zaman verilerle uyumsuz. Mesela, bazı insanlar, gerçekten iş hayatında başarılarıyla tanınır, fakat onların geçmişleri birer soy kütüğü olarak sadece belirsiz bilgi parçalarından oluşur.
İşte bu noktada, “Sakla beni, İncila Atıf’ın torunu mu?” sorusu bana anlam kazanmaya başladı. Bu soru, bir toplumun geçmişinden gelen ve günümüzde modern veri ile örtüşmeyen bir hikâyenin birleşimiydi. Geçmişte o kadar çok yanlış anlaşılma olmuştu ki, veri olmadan doğruyu bulmak neredeyse imkânsız hâle gelmişti.
Gerçek İnsan Hikâyeleri: Sakla Beni, İncila Atıf’ın Torunu Mu?
Hayatımda hiç unutamadığım bir an, işe başladığım ilk günlerden birine dayanıyor. O dönemde her şey sayılara, yüzdelere ve kısıtlamalara dayanıyordu. Bir ekip toplantısında, bir insanın başarılarının sadece performans verilerine dayanılarak değerlendirilemeyeceği konusunda bir tartışma çıktı. “Bir insanın geçmişi, ailesi, kimliği nasıl bu kadar göz ardı edilebilir?” diye sordum. Toplantıda biri, veri üzerinden atıflarla şu yanıtı verdi: “Ama senin de söylediğin gibi, veriler her zaman doğruyu göstermez.” İşte bu, beni derinden düşündüren bir andı. Verilerle uğraşırken, insanlar bir soyun, bir geçmişin etkisini doğru anlayabiliyor muydu? Yoksa hepimiz, modern dünyada, geçmişi belirsiz ve karmaşık bir şekilde taşıyor muyduk?
Bir gün, sosyal medyada geziniyordum ve tanımadığım bir insan, kendi hayatının bir kısmını anlattı. “Sakla beni, İncila Atıf’ın torunu mu?” dediği yazısında, geçmişine dair çok az şey paylaşıyor ama bunu yaparken o kadar içten ve dürüsttü ki, insanın içini ısıtıyordu. Verilerle, geçmişin ya da ailenin, kimliğin, sadece soy kütüğünün ne kadar önemli olduğunu tartışmak, belki de bazen “gerçek” hikâyelere yaklaşabilmemize olanak tanıyordu. Bu yazıda, verilerle bağ kuran ve aslında gözlemlerle harmanlanan hikâyeler, bana bir insanın geçmişine dair gerçek bir iz bırakma şansı verdi.
Sonuç: Herkes Bir Hikâyenin Parçası
Bugün hala, her gün farklı hikâyelerle karşılaşıyorum. Herkes bir şekilde verilerle çevrelenmiş bir hayatta yaşıyor, ancak bir kişinin soyuna dair bilinçli ya da bilinçsizce anlatılan her hikâye, bize geçmişten gelen bir anlam taşıyor. Bunu fark ettiğimde, belki de “Sakla beni, İncila Atıf’ın torunu mu?” sorusu, aslında biraz da bu anlam arayışından doğmuş bir soru olarak kalacak. Hayatın karmaşıklığında, verilerle şekillenen dünyada, geçmişin bir parçası olmanın nasıl bir duygu olduğunu hepimiz farklı şekilde hissediyoruz.
Evet, belki de bizler, her biri birer hikâyenin torunlarıyız. Hem geçmişin hem de bugünün birleşiminde.